Meest gestelde vragen over: Q-Koorts

Wat is Q-koorts?
Q-koorts is een ziekte die wordt veroorzaakt door een bacterie
(Coxiella burnetii). De ziekte wordt ook wel Q-koorts genoemd.
De letter Q komt af van het woord ‘query’, wat vraagteken betekent (de verwekker van de ziekte was namelijk lang onbekend) of van Queensland (Australië), waar de ziekte voor het eerst bij slachthuispersoneel is vastgesteld.
De ziekte verloopt bij de mens vaak zonder, of met alleen milde klachten, maar kan soms ook ernstiger verlopen. Q-koorts is een zoönose. Dit betekent dat de verspreiding naar de mens plaats kan vinden door dieren die de bacterie bij zich hebben.

Hoe vaak komt Q-koorts voor?
Q-koorts kwam in Nederland bij mensen af en toe voor. Tot 2007 werden jaarlijks gemiddeld 15 mensen met deze ziekte gemeld. Sinds 2007 is het aantal meldingen van Q-koorts gestegen, wat ondermeer komt door een uitbraak in Noord-Brabant waarbij circa 170 ziektegevallen voorkwamen. In 2008 is er in Zuid-Nederland opnieuw een groot aantal ziektegevallen gemeld.
Bij dieren komen problemen met Q-koorts voornamelijk voor bij geiten en (in mindere mate) bij schapen. 
 
Waar en hoe kun je Q-koorts oplopen?
De ziekte wordt meestal overgebracht naar de mens door besmet fijnstof dat wordt ingeademd. Geïnfecteerde dieren zijn meestal niet ziek, behalve dat het vooral bij geiten miskramen en vroeggeboortes kan veroorzaken. De ontlasting, melk, moederkoek, vruchtvliezen en het vruchtwater van geïnfecteerde dieren is besmettelijk. Vooral tijdens een miskraam of geboorte vindt veel uitscheiding van de bacterie plaats. De bacterie kan lang (maanden) overleven in stof of zand. Door verwaaiing kan de bacterie in de lucht komen. Op deze manier kan de bacterie afhankelijk van de weersomstandigheden tot enkele kilometers verspreid worden.

Kunnen mensen de ziekte naar elkaar overdragen?
De ziekte wordt niet van mens op mens overgedragen.

Wat zijn de ziekteverschijnselen van Q-koorts bij mensen?
De meeste besmettingen verlopen zonder dat je het merkt of als een milde griep. Bij een ernstiger verloop begint de ziekte meestal acuut met heftige hoofdpijn en hoge koorts. Daarbij kunnen koude rillingen, spierpijn, misselijkheid en braken, een longontsteking en pijn op de borst voorkomen. Wanneer er ziekteverschijnselen optreden gebeurt dat gemiddeld twee tot drie weken na besmetting.
Bij zwangere vrouwen kan abortus optreden (of doodgeboorte van het kind.)
Naast de acute vorm bestaat er ook een zeldzame chronische vorm van Q-koorts. Dit is meestal is een ontsteking van de hartkleppen. Dit komt soms voor bij patiënten met een verminderde weerstand of met al bestaande hartklepafwijkingen. Coxiella burnetii kan ook de oorzaak zijn van het chronisch vermoeidheidssyndroom.

Wat kan ik doen om Q-koorts te voorkomen?
Omdat de bacterie vooral door besmette schapen en geiten met abortusproblemen wordt overgedragen doet u er goed aan om bij contact met deze dieren goede hygiëne in acht te nemen (handen wassen). Omdat de bacterie door besmette dieren in grote hoeveelheden in de omgeving wordt gebracht en dan via stof over relatief grote afstand kan worden verspreidt biedt geen enkele maatregel 100% bescherming.
Aangezien Q-koorts ook een beroepsziekte is (veehouders, dierenartsen, slachthuismedewerkers, wol- en lederbedrijven), richt het voorkómen van de ziekte zich vooral op deze groep. Veebedrijven met abortusproblemen onder de veestapel dienen goede hygiëne en beschermingsmaatregelen te nemen en het organiseren van ‘open dagen’ op die momenten te vermijden. Aan zwangere vrouwen worden het advies gegeven om contact met schapen en geiten te vermijden tijdens en een paar weken na het lammeren, zeker als zich abortusproblemen op het bedrijf hebben voorgedaan.
De bacterie wordt inactief door pasteurisatie of koken. Vermijd het drinken van rauwe melk en wees voorzichtig met rauwmelkse producten.

Welke dieren kunnen besmet zijn?
Herkauwers (schapen, geiten en koeien) zijn een belangrijke bron van de ziekte voor de mens. Maar ook andere dieren zoals honden, katten, konijnen, duiven en andere vogels kunnen besmet zijn en zijn meerdere keren een bron van overdracht geweest naar de mens. Dieren kunnen  besmettelijk zijn als zij de bacterie bij zich dragen en kunnen die dan met name rond en na de geboorte uitscheiden. Dit treedt vooral op als er sprake is geweest van een abortus die het gevolg was van een Q koorts infectie. Dierproducten (zoals wol) kunnen langdurig besmettelijk zijn.

Wat zijn de verschijnselen bij dieren?
Het meeste opvallende verschijnsel is abortus. Daarnaast kunnen ook doodgeboorten en slap geboren lammeren optreden. (Bij het rund veroorzaakt het mogelijk een verhoogd percentage acute baarmoederontstekingen)

Hoe raken dieren besmet?
Dieren worden besmet door de omgeving waarin de bacterie voorkomt (mest, zand, stof, etc). Daarnaast kunnen teken mogelijk de ziekte van dier naar dier overdragen. Een dier kan met name in de aflammerperiode veel kiemen uitscheiden vooral als er zich problemen bij de geboorte voordoen (verwerpen, doodgeboren lammeren).

Is de ziekte meldingsplichtig bij dieren?
Ja, sinds 12 juni 2008 is Q-koorts als besmettelijke dierziekte aangewezen door de minister van LNV. De meldplicht geldt voor melkgeiten en –schapen op bedrijven met een abortusprobleem. Deze meldplicht geldt ook voor dierenartsen. Verdere informatie kunt u vinden bij het ministerie van LNV.

Worden dieren ook ziek?
Dieren worden in de meeste gevallen niet ziek. Wèl worden er soms bij besmette dieren dode nakomelingen geboren (verwerpen) of zijn er vroeggeboortes. Na de geboorte kan het moederdier soms ook ziek worden. Bij geboortes kunnen besmette dieren grote hoeveelheden bacteriën verspreiden.